آنتی بیوتیک چیست و چگونه در برابر باکتری ها مقاومت می کند؟

قبل اینکه آنتی بیوتیکا رو داشته باشیم، آدما واسه مقابله با عفونتا راه حلای بسیاری نداشتن. باید منتظر می موندن تا ببینن عفونت به خودی خود درمان پیدا میکنه یا اینکه به شکلی اونو از بدن می کندند. تا سال ۱۹۲۸ این روش ادامه پیدا کرد، تا وقتی که الکساندر فلمینگ به طور کامل اتفاقی متوجه مسئله ای عجیب شد.

فلمینگ به تعطیلات آخر هفته اش رفته بود و وقتی که به آزمایشگاه اش برگشت، فهمید یه نوع کپک قارچی مخصوص به نام پنیسیلیوم نوتاتوم درون ظروف آزمایشگاهی، جلوی رشد باکتری استافیلوکوکوس (باکتری تولید کننده عفونت پوستی، ذات الریه و مسمومیتای غذایی) رو گرفته.

پنیسیلیوم نوتاتوم نه فقط استافیلوکوکوسا رو کشت، بلکه پس از انجام آزمایشای بیشتر، فلمینگ فهمید که این کپک قارچی جلوی رشد استرپتوکوکوس، منینگوکوکوس و دیفتریا باسیلوس رو هم میگیره.

آنتی بیوتیکا، در برابر عفونتای باکتریایی خوب کار می کنن و خیلی از ما در دوره های جور واجور، از چندین و چند آنتی بیوتیک استفاده کردیم تا بیماریایی مثل عفونت پوستی، عفونت مثانه و حتی گلودرد رو درمان کنیم.

اما آنتی بیوتیکا در برابر ویروسا بی اثرند و در روند درمان سرماخوردگی، سرفه، آنفلوانزا، اسهال، استفراغ و دل درد هیچ کاری نمی تونن بکنن.

در حالی که همه آنتی بیوتیکا قدرت کشتن یا توقف رشد باکتریا رو دارن، با این حال اما واسه مقابله با هر باکتری، باید یه آنتی بیوتیک خاص رو مورد استفاده قرار داد. یعنی، با اینکه با یه چاقو هم میشه متجاوزی رو از پای در آورد اما اگه اون متجاوز سوار تانک باشه، چاقو به طور کامل خنثی بوده و نیاز به سلاحی داغون کننده تره.

نوع آنتی بیوتیکی که دکتر واسه درمان مریضی تون تجویز می کنه، به نوع باکتری موجود در بدن شما بستگی داره. بیشتر باکتریا به دو نوع گِرَم مثبت و گرم منفی تقسیم می شن.

این نوع تقسیم بندی براساس ساختار دیواره سلولی هر باکتریه. باکتریای گرم مثبت، مثل استرپتوکوکوس، دیواره های باریک، نفوذپذیر و تک لایه ای دارن، در حالی که باکتریای گرم منفی مثل اشرشیا کلای، دیواره های کلفت، به سختی نفوذپذیر و دو لایه دارن.

یه آنتی بیوتیک خوب، باید بتونه به درون هر دو نوع باکتریا نفوذ کنه و وارد اونا شه.

آنتی بیوتیکا در برابر باکتریا

آنتی بیوتیکا به چندین روش متفاوت با باکتریا مقابله می کنن تا اونا رو از بین برده یا دست کم، رشدشون رو متوقف کنن. یکی از این راه ها نابود کردن DNA و دیگری تخریب دیواره سلولیه. یه سریای دیگه هم غشای سیتوپلاسمی رو تحت تاثیر قرار داده و یه سری دیگه، جلوی سنتز پروتئین رو می گیرن. گروه پنجم، آنتی متابولیتا هستن که کلا جلوی تغذیه سلول رو گرفته و رشدش رو متوقف می کنن.

بیشتر آنتی بیوتیکایی که در بازار وجود دارن، طیف اثر بزرگی دارن. طیف اثر وسیع یعنی با مصرف اونا، میشه مدلای متنوعی از باکتریا رو نابود کرد و جلوی رشدشون رو گرفت، چه باکتری گرم مثبت باشه و چه گرم منفی.

فلوئوروکینولونا (واسه درمان بیماریایی مثل مشکی زخم، ذات الریه و عفونت مجاری ادراری به کار می رن) و تتراسایکلینا (واسه درمان سوزاک، زخم معده، جوش و بسیاری دیگه به کار می رن) هر دو آنتی بیوتیکایی هستن که طیف اثر وسیع دارن و روی باکتریای بسیاری اثر می ذارن.

باکتریایی با طیف اثر محدود از طرف دیگه، فقط روی گونه ای خاص و گروهی مشخص اثر دارن. این باکتری یا گرم مثبته، یا گرم منفی.

کینولونا مثلا، آنتی بیوتیکایی هستن که هر باکتری دارای رادیکال هیدروکسیل رو از بین می برن. بدین روش، آنتی بیوتیک نمی ذاره تا لیپیدها و پروتئینا در کنار همدیگه قرار گرفته و غشای سلولی رو محکم نگه دارن. پس همه چیز از هم می پاشد و DNA در محیط رها می شه.

نام پنیسیلینا رو شک نداشته باشین شنیدین. پنیسیلینا طیف اثر محدودی دارن و چگونگی کارکردشان تخریب دیواره سلولیه، لایه ای که روی غشای سلولی قرار گرفته و همه چیز رو محکم کنار هم نگه می داره.

آنتی بیوتیکای گلیکوپپتید اثری دارن و خصوصا روی باکتریای گرم مثبت بسیار موثر بوده و نمی ذارن تا دیواره جدید شکل گیرد. باکتری در آخر بدون دیواره سلولی نمی تونه زنده بمونه و از بین میره.

به جای تخریب لایه های خارجی، بعضی آنتی بیوتیکا مستقیما به قلب باکتری حمله کرده و از درون اونو میکشن. مثلا، ماکرولیدها متوقف کننده رشد پروتئین هستن. اریترومایسین یکی از شناخته شده ترین نوع ماکرولیدهاه که به بخش خاصی از ریبوزوم وصل شده و جلوی طویل شدن زنجیره پروتئینی رو می گیرن و یه سلول بدون ریبوزومای کارا، یه سلول مرده س.

سولفانامیدها هم از دهه ۳۰ میلادی استفاده شدن و در دسته آنتی متابولیتا هستن. این آنتی بیوتیکا از سنتز اسیدفولیک که واسه متابولیسم و رشد باکتری لازمه جلوگیری می کنن. از اونجایی که آدم و پستانداران، اسید فولیک رو از راه غذا به و احتیاجی به سنتز اون درون بدن خود ندارن، راه حلی بسیار عالی واسه مقابله حساب می شه.

مقاومت آنتی بیوتیکی یا آنتاگونیسم میکروبی

آنتی بیوتیکا زمونه ای به عنوان معجزه طبیعت شناخته می شدن و در حالی که به درستی یه نتیجه کار بزرگ واسه بشر حساب می شدن، مصرف اونا کم کم خطرساز هم شد.

شک نداشته باشین شنیدین که می گن نباید سر خود آنتی بیوتیک مصرف کرد و حتما با تجویز مستقیم دکتر و انجام آزمایش اینجور داروهایی رو مورد استفاده قرار داد.

با اینکه آنتی بیوتیکا واسه نابود کردن باکتریای داغون کننده درون بدن ساخته شدن اما بعضی از اونا توانایی کشتن باکتریای خوبی که درون بدن مون صلح آمیز زندگی می کنن رو هم دارن. یه سریای دیگه هم ممکنه دلیل بروز عفونتای واژن شده یا سیستم گوارشی ما رو به هم بزنن.

مصرف افراطی و غیر اصولی آنتی بیوتیکا بسیار رواج یافته. مثلا، طبق آخرین اعلام سازمان پیشگیری و درمان مریضی آمریکا (CDC)، از ۶۸ درصد افراد گرفتار به عفونتای زیاد تنفسی (از جمله عفونت سینوسی)، فقط ۲۰ درصدشون نیازمند آنتی بیوتیکایی هستن که به وسیله دکتر تجویز شده.

این مصرف افراطی و غیر اصولی با اینکه به بدن آسیب وارد می کنه، اما اثر جانبی اصلی اون چیز دیگه ایه: مقاومت آنتی بیوتیکی باکتری یا آنتاگونیسم میکروبی.

وقتی آنتی بیوتیک رو طوریکه دکتر تشخیص داده مصرف نکنین، شما به مقاومت آنتی بیوتیکی باکتریا دامن می زنید و این یه مسئله شخصی نیس، بلکه همه رو تحت تاثیر قرار میده.

اما مقاومت آنتی بیوتیکی یعنی چه؟ آنتی بیوتیکا طراحی شدن تا گونه خاصی از باکتریا رو بکشن یا رشدشون رو متوقف کنن. اما وقتی مقاومت آنتی بیوتیکی اتفاق بیفته، اون طور از باکتری در بدن شما کم کم راه های مقابله رو پیدا می کنه و دارو به طور کامل خنثی می شه.

استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متی سیلین و انتروکوکسی مقاوم به ونکومایسین هم دو مورد از این باکتریا هستن که حالا به داروهای قبلی مقاوم شدن.

درمان بیماریایی که این باکتریا ایجاد می کنن، طبیعتا هزینه بر و زمان برمیگرده. CDC میگه ۲ میلیون آمریکایی در پیشرفت مقاوت آنتی بیوتیکی سهیم هستن که طی این اتفاق، ۲۳ هزار نفر هر ساله کشته می شن.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *