عوامل مؤثر بر اعتیاد

الف) روابط اجتماعی ناسالم و روابط با دوستان ناباب

یکی از مسائلی که امروزه در ارتباط با آسیب های اجتماعی به خصوص اعتیاد مطرح می شود، بحث مربوط به ارتباطات می باشد. لذا در جامعه شناسی انحرافات این مسأله ممکن است اینگونه تبیین شود که هر چند عوامل گوناگونی در ابتلا به اعتیاد نقش دارند اما یکی از عوامل قدرتمند در این زمینه ارتباط با گروه همسالانی است که خود مبتلا به اعتیاد می باشند. هر چند جوانان به دلیل کم تجربگی و حس زودباوری و خوش باوری دوستانه بیشتر در خطر کسب این ویژگی های نادرست از سوی دوستان هستند اما تجربه نشان می دهد که در بسیاری از موارد افراد سالخورده، میانسال، متأهل و … هم در اثر این نوع روابط دچار مشکل شده اند. بنابراین باید توجه داشت که روابط اجتماعی ناسالم و روابط با دوستان ناباب در میان سایر عوامل مؤثر بر اعتیاد، عاملی قدرتمند محسوب می شود که می تواند نقشی تأثیرگذار بر اعتیاد افراد داشته باشد.

ب) لذت جویی و درد گریزی

آدم ها به صورت ذاتی به زیبایی، آرامش، آسایش، امنیت و لذت گرایش دارند، لذت و آرامش را سعی می کنند به هر طریقی که ممکن است به دست آورند. گاهی انسان ها مسیر یافتن لذت به اشتباه طی می کنند از سوی دیگر زندگی بشر پر از حوادث مختلف که هر کدام اثرات جسمی و روانی خاصی دارد، می باشد. برخی خوشحال کننده، برخی ناراحت زا، برخی همراه با صدمه و آسیب اجتماعی و گروهی همراه با لذت و تن آسانی است. بنابراین به هنگام بروز یک واقعه نوع موضعی که فرد برای مبارزه با آن اتخاذ می کند بسیار مهم است. به هنگام بروز سانحه یا واقعه ای چون تصادف، مرگ نزدیکان، جدایی والدین، فقر، بیکاری، انزوای اجتماعی و … افرادی که ضعف شخصیتی رنج می برند یا  تکیه گاهها و پشتوانه های محکمی ندارند برای فرار از درد و اندوه به مواد مخدر روی می آورند.

ج) فقر مادی

فقر مادی و مشکلات اقتصادی مسئله ای است که می توان از آن به عنوان ریشه ی بسیاری از ناهنجاری ها نام برد. نمی توان گفت همه افراد فقیر یا بیشتر آنها خلافکار یا افراد نابهنجاری هستند اما متأسفانه بیشتر ناهنجاری ها و هنجار شکنی های اجتماعی در محله های فقیر نشین اتفاق می افتد یا افراد هنجار شکن  از آن محلات بر می خیزند. هر چند هنجار شکنی در افراد طبقه مرفه هم فراوان دیده می شود ولی این موضوع ارتباط چندانی با پژوهش حاضر ندارد.

مطلب مرتبط :   پرسش مهر 97 رئیس جمهور  ,بهترین پاسخ به پرسش مهر 98-1397 نوزدهم

فقر مادی جدای از آن که نیاز مادی در فرد ایجاد می نماید پایگاه اجتماعی وی را تنزل می دهد این افول پایگاه، دو اثر کاملاً محسوس به همراه دارد. نخست آن که فرد خرده فرهنگ های همان طبقه پایین تر را می پذیرد و دوم این که ممکن است احساس حقارت و کوچک شدن در خود نماید. حال وی برای حل این مساله وکسب اعتبار یا انتقام گرفتن از جامعه ای که به باور وی مانعی در راه آرمان های او محسوب می شود دست به ناهنجاری می زند و با جامعه و ارزش ها و هنجارهای آن به مقابله بر می خیزد. نتیجه این مقابله می تواند بروز خشونت، سرقت، روسپی گری، قتل و اعتیاد باشد.

د) بیکاری

شغل زمینه ساز آرامش و امنیت اقتصادی خانواده محسوب می شود. هر چند درآمد همه ی مشاغل یکسان نمی باشد و هستند افراد زیادی که علیرغم داشتن مشاغل ثابت و غیر ثابت در سختی و تنگنای اقتصادی زندگی می کنند. اما نفس و فلسفه وجود شغل به خانواده اعتماد به نفس می بخشد. بیکاری به همراه خود دو مسأله بزرگ را خواهد داشت:

نخست تنگنای اقتصادی و فقر مادی و دوم انزوای اجتماعی. فرد بیکار جدای از آن که نمی تواند نیازهای مادی خود و خانواده ی خود را تامین نماید آرام آرام پرستیژ اجتماعی خود را از دست می دهد. وی از گروه های شغلی و ارتباط اجتماعی حاصل حذف می گردد و این مسأله منجر به از دست دادن اعتماد به نفس و اعتبار شخصیت فرد در وهله نخست نزد خودش و در مرحله ی بعد در جامعه می گردد. فرد بر اساس نظریات کنش متقابل تصویری که از خود می سازد تصویری نامناسب، سرگردان و حیران است که جامعه با دیدی خاص و از منظر محرومیت و ناتوانی به وی می نگرد فرایندی که کولی به خودآئینه سان می گوید. این مسأله موجب جدا شدن وی از ارتباطات اجتماعی می گردد، از سوی دیگر اعتماد و اعتبار اجتماعی وی نیز نزد سایر افراد در ارتباط تضعیف می گردد در نهایت فرد منزوی می گردد. در این وضعیت فرد به دلایل مختلفی از جمله فراموش کردن دردها، مبارزه با جامعه، خروج از انزوا یا کسب درآمدی به سوی هنجار شکنی و از جمله اعتیاد مواد مخدر روی می آورد.

ه) عوامل خانوادگی

نقش مهم والدین در آموزش رفتارهای درست اجتماعی به کودک قبلاً مورد بحث قرار گرفت اما خانواده همچنان که می تواند محل سلامت و رشد فرد و در نهایت جامعه باشد می تواند محل زوال و اضمحلال جامعه و فرد هم باشد. برخی ویژگی ها مانند طلاق ( خانواده از هم گسیخته)، والدین معتاد، ستیزه در خانواده و … می تواند منجر به تمایل افراد آن اعم از خود والدین یا فرزندان به سوی اعتیاد باشد.

مطلب مرتبط :   تجربیات برتر در حوزه سنجش و ارزشیابی | کاملترین نمونه های رایگان سالتحصیلی 97-98

البته برای یافتن عوامل خانوادگی همواره نباید به بروز یک حادثه یا آسیب مشهود که برای همه قابل درک باشد درون خانواده ها گشت. وجود نوع خاصی از روش های تربیتی که در نهایت منجر به پرورش کودکی با عزت نفس و اعتماد به نفس پایین که محتاج و تشنه یافتن تکیه گاهی است برای اتکاء و نیازمند گوشی است شنوا برای آن که بگوید و دهانی که برایش راهی بیابد، خود بسیار خطرناک است. خانواده ها و پدر و مادرهایی که شبانه روز در حال تلاش هستند تا بهترین ها را برای فرزندانشان بخرند، بهترین مدرسه در بهترین نقطه، بهترین کلاس های درسی، کلاس های فوق برنامه، رایانه، ویدئو، انواع وسائل شخصی و غیره  فراموش نموده اند که رفاه اقتصادی تنها خواسته کودکشان نمی باشد.

کودک نیاز به دستگاه تولید پول ندارد ( البته تنها) بلکه نیازمند مهر مادری و عطوفت پدری است. وی نیاز دارد که از او پرسیده شود کجا بود؟ چه کرد؟ چه حرفی دارد؟ دوستانش چه کسانی هستند؟ وی دوست دارد با والدین حرف بزند و اگر مشکلی دارد به دست آنها حل شود. وی پدر و مادر را تکیه گاهی استوار می داند که اگر هنگامی احساس ترس کرد، اگر مشکلی داشت، احساس تنهایی نکند. عدم وجود این تکیه گاه احساس ناامنی و خلاء را در کودک ایجاد و تشدید می نماید و در نهایت کودک یا فرزند خانواده راهی جز پناه بردن به دوست، خیابان و تخلف نخواهد داشت.

البته قابل ذکر است که این مشکلات تنها برای فرزندان نیست بلکه والدین هم در اثر این مسائل می توانند دچار مشکلاتی مانند اعتیاد شوند.

البته عوامل و مسائل دیگری را هم می توان به این مقوله افزود و مسائلی مانند رفاه اقتصادی، رشد صنعت، مدرنیته، نابرابری های اقتصادی و اجتماعی، جنگ و بحران، و … که به مسائل مورد نیاز ما چندان مرتبط نبوده اند لذا تنها به مسائلی که ارتباط بیشتری با کار ما در بحث آسیب های خانواده داشت به عنوان عوامل موثر بر اعتیاد پرداختیم.

دسته بندی : علمی