مدیریت – تعریف مزیت رقابتی

 

۲-۲-       اهمیت و ضرورت مزیت رقابتی:

در محیط متغیر امروز، واسه حضور و رشد در بازار رقابتی باید نسبت به حریف مزیت رقابتی داشت . اجناس برجسته، فناوری پیشرفته و مانند اون، اگه در خلق مزیت رقابتی مؤثر نباشن، هیچ اثری در موفقیت شرکت ندارن  [غفاریان، ۱۳۸۳].

در این شرایط، سازمانا با تغییر رویکردهای راهبردی الان به منابع داخلی شرکت، به همراه توجیه امتیازات اون در کارکرد شرکت مواجه شدن.[Barney, 2001, 99-120]

راه و روش بر اساس منابع، بر منابع و “قابلیتای” شرکت به عنوان منشأ بالقوه مزیت رقابتی تأکید داره. قابلیتا، ظرفیت یا توانایی شرکت در کامل کردن منابع واسه رسیدن به اهداف مورد نظر هستن که طی زمان درست می شن و نتیجه تعاملات پیچیده و روابط داخلی سازمان هستن. هم اینکه، وقتی که خیلی راحت قابل تقلید نباشن و در ایجاد ارزش افزوده و بهبود موقعیت سازمان به کار می رن، به “لیاقت اساسی” تبدیل می شن که به مرور و از راه یادگیری جفت و جور میان. یعنی، قابلی تها وقتی مهم می شن که تو یه ترکیب منحصر به فرد قرار می گیرن و شایستگیای اساسی رو ایجاد می کنن که ارزش راهبردی دارن و به مزیت رقابتی منجر می شن.

در این تحقیق، مدلی واسه تعیین شایستگیای اساسی ارائه شده. هدف این مدل، جواب به سؤالات اصلی تحقیقه که عبارت ان از:

    • کدوم قابلیتا، به لیاقت اساسی تبدیل می شن؟
    • قابلیتای راهبردی در چه صورتی به شایستگیای اساسی تبدیل می شن؟
    • لیاقت اساسی شرکت ایران خودرو چیه؟

 

۲-۳-       دیدگاه های مزیت رقابتی:

کلا، سه دیدگاه در مفاهیم مزیت رقابتی وجود دارن: “سازمان صنعتی” (I/O)، چمبرلین و شومپیتر. مبنای تئوریکی تحقیقات گذشته در رشته مدیریت راهبردی که از تئوری چمبر لین ر یشه گرفته، تئوری بر اساس منابعه. اهمیت RBV در استفاده و ایجاد منابع منحصر به فرد سازمان در ایجاد مزیت رقابتیه. یعنی، منابع منحصر به فردی که مزیت رقابتی واسه سازمان بوجود میاره، یعنی، منابع منحصر به فردی که مزیت رقابتی واسه سازمان بوجود میاره، شایستگیای اساسی هستن.

الف) مزیت رقابتی از دیدگاه سازمان صنعتی (I/O) (1968 – ۱۵۶)

براساس این نظریه، محیط صنعتی که سازمانها در اون فعالیت دارن، همیشه در حال تغییر هستن. اگه سازمانا بخوان، باقی موندن داشته باشن و موفق شن، باید خود رو همیشه با تحولات صنعت خود هم سو کنن. این نظریه به جای محیط کلان در سطح صنعت مطرح می شه. دیدگاه سازمان صنعتی به قدرت نیروهای محیطی و تغییرات و تحولات محیطی و اثر بلامنازع اونا بر سازمانا اشاره داره و عقیده داره، چه رویدادها کم کم باشن و چه انقلابی، واسه باقی موندن باید خود رو با این تحولات موافق کنن. (تو یه تقسیم بندی، مدلای محیطی مدیریت راهبردی رو به تحقیقات سازمان صنعتی و راه و روش مکتب هاروارد که در اون پورتر نظریه پنج نیروی رقابتی رو مطرح کرده، تقسیم کردن).

استدلالای پورتر (۱۹۷۹) از کار اقتصاددانان سازمان نشئت میگیره که صنعت رو به عنوان نقطه مرکزی ملاحظات راهبردی در نظر می گیرن. براساس چارچوب پورتر، ویژگیای ساختاری صنعت یه شرکت، به بهترین شکل تغییرات کارکرد شرکت رو توضیح میدن. به زبون اقتصادی، یه شرکت موفق، شرکتیه که از اندازه انحصاری مناسبی برخورداره. یعنی، تو یه صنعت یا بخشی از اون، شرکت خود رو به عنوان حریف مسلط مطرح می کنه. براساس منطق پورتر و بر این اساس دو راه واسه رقابت هست: رهبری هزینه یا تفاوت.

اقتصادی

 

ب) تئوری شومپیتر و مزیت رقابتی (۱۹۵۰ – ۱۹۳۴)

این تئوری مانند دیدگاه نظریه پردازان طبیعی و اجتماعی عقیده داره که تغییرات محیطی کم کم نیستن، بلکه به صورت یهویی و انقلابی روی میدن.  هر شرکت راهبردش رو بر مبنای منابع و فرصتا و تهدیدهای محیط پایه گذاری می کنه. در این تئوری، فرض بر اینه که تغییرات در محیط وجود دارن، طوری که واسه یه دوره وقتی تقریباً بلند، محیط از ثبات برخورداره. اما یهویی به وسیله مؤسسات کارآفرین و از راه فناوریای نوین به صورت انقلابی تغییرات رخ میدن، بنابر این سازمانای قدیمی از بین می رن، مگه این که بتونن به سرعت خود رو با این نوآوریا و تحولات موافق کنن.

این چالشا و تحولات یهویی هستن و تغییرات پیش بینی نشده ای رو ایجاد می کنن، از این رو، تهدیدها و فرصتایی در مقابل شرکت قرار می گیرن. تغییرات یهویی ارزش منابع رو تغییر میدن؛ مثلا، یه تغییر غیرقابل پیش بینی در درخواست یا فناوری [بارنی، ۱۹۹۷]. این تئوری بیشتر یه دیدگاه اقتضایی روش رو در بر میگیره.

ج)  نظریه اقتصادی چمبرلین (۱۹۳۳)

اقتصاد

ادوارد چمبرلین عقیده داره که به شکل تغییرات تکاملی محیط، سازمان مجبور نیس که خود رو به طور کامل به تحولات محیطی بسپارد، بلکه می تونه خود رو انگار از رقبایش جدا سازه؛ چون که دارای یه سلسله صلاحیتا، منابع، راهبردها و توانمندی هاست. بر این پایه، سازمان می تونه بین موقعیت رقابتی (قوتا و ضعفای) خود و فرصتا و تهدیدهای محیطی تناسب برقرار کنه.

دیدگاه بر اساس منابع شرکت از تئوری چمبرلین ریشه گرفته که نقش شایستگیای اساسی رو در ایجاد مزیت رقابتی میگه.

سه تئوری مزیت رقابتی، در حالی که هر یک تفاوتای اساسی دارن، با همدیگه رابطه دارن. رابطه شومپیتر و چمبرلین (دیدگاه مبنی بر منابع) اینه که شرکتا ممکنه مهارتای منحصر به فردی داشته باشن که باعث می شه، سریع تطبیق پیدا کنن و تغییر کنن یا ممکنه مهارتایی داشته باشن که موجب تغییر می شن. رابطه شومپیتر با تئوری اقتصادی I/O تحولاتی که ممکنه ساختار صنعت رو تغییر بدن، می تونن بر کارکرد مالی شرکت اثر بذارن .(Barney, 1986, 656) چمبرلین I/O رو کامل می کنه. بدین صورت که فعالیتای مربوط به زنجیره ارزش واسه رقابت تو یه ساختار صنعت لازمه که واسه اداره پیوندها و اجرای فعالیتا نیازمند مهارت ها و قابلیتای مشخصه. سه تئوری مطرح شده در جدول ۲-۲، ارائه شدن.

 

[۱] Resource

[۲] Capability

[۳] Industrial Organization (I/O)